in samenwerking met 
Noordhoff 162911 actieve gebruikers

Inloggen bestaande gebruiker

Aanmelden nieuwe gebruiker

Naar mobiele versie


Weetwoorden | panne(n)koek

Wanneer schrijf je volgens de officiële spelling een tussen-n? Hierover is veel te doen geweest bij het verschijnen van het Groene Boekje in 1995, vooral omdat er allerlei lastige uitzonderingen waren. Sinds de edities van 2005 en 2015 is het redelijk overzichtelijk.

 

 

Eerste woord eindigt op 'en' 

We beginnen makkelijk. Als het eerste deel van de samenstelling een zelfstandig naamwoord is en zelf al eindigt op en, schrijf je die n ook:

  • haven + arbeider = havenarbeider
  • keuken + vloer = keukenvloer
  • koren + veld = korenveld

 

Eerste woord heeft geen meervoud op 'en' 

Als het eerste deel van de samenstelling een zelfstandig naamwoord is en zelf geen meervoudsvorm heeft op en, schrijf je geen n:

  • asperge + soep = aspergesoep
  • gerst + nat = gerstenat

 

Eerste woord heeft alleen meervoud op 'en'

Als het eerste deel van de samenstelling een zelfstandig naamwoord is en zelf uitsluitend een meervoudsvorm op en heeft (en geen meervoud op es), schrijf je in de meeste gevallen een n:

  • abrikoos + jam = abrikozenjam
  • beer + muts = berenmuts
  • beuk + nootje = beukennootje
  • dief + taal = dieventaal
  • ooggetuige + verslag = ooggetuigenverslag
  • oudere + zorg = ouderenzorg
  • pan + koek = pannenkoek
  • wieg + dood = wiegendood
  • zieke + boeg = ziekenboeg
  • hart + lust = hartenlust
  • ziel + poot = zielenpoot
     
     
    Uitzondering 1: je schrijft geen n als het linkerdeel verwijst naar een persoon of zaak die in de gegeven context uniek is: de aarde kent maar één zon en één maan, en het land heeft maar één koning en één koningin.
     
  • maneschijn
  • Koninginnedag
  • zonnestraal
     
    maar je schrijft de tussen-n wel in: koninginnensoep, manenduif.
     
     
    Uitzondering 2: versteende samenstellingen
    Sommige woorden zijn oorspronkelijk wel een samenstelling, maar in de loop der jaren zijn de samengestelde woorden een begrip op zich geworden. Het Groene Boekje schrijft dan geen tussen-n:
     
  • apekool, apelazarus, apezuur
  • bakkebaard, bolleboos, bruidegom, bullebak
  • dageraad, duimelot
  • elleboog
  • hazewind, hunebed
  • kattebelletje (briefje)
  • kazemat, klerewijf, kloteweer
  • lellebel
  • nachtegaal
  • petekind
  • ruggespraak
  • schattebout, sikkepit, snoezepoes
  • takkeweer, truttebel
  • ukkepuk
  • zinnebeeld
     
    Het is helaas niet altijd even duidelijk wanneer een woord een versteende samenstelling is.
     
    Een beetje ongemakkelijk zijn de woorden 'hartenlust', 'zielenpiet' en 'zielenpoot' (de officiële spelling), maar misschien wordt het ooit 'hartelust', 'zielepiet' en 'zielepoot' vanwege de versteende samenstelling.
     
    Als twee schrijfwijzen goed zijn, is het niet mogelijk om er bij Beter Spellen een testvraag mee te maken. Daarbij is steeds één antwoord goed.
     
    Een paar interessante pagina's daarover vind je bij Onze Taal. Onder andere deze:
    https://onzetaal.nl/taaladvies/advies/tussen-n 

Eerste woord heeft (ook) meervoud op 'es'

Als het eerste deel van de samenstelling (ook) een meervoudsvorm op es heeft, schrijf je geen n.

  • lade + kast = ladekast (want laden / lades)
  • seconde + wijzer = secondewijzer (want seconden / secondes)
  • seconde + lang = secondelang (want seconden / secondes)
  • weide + vogel = weidevogel (want: weiden / weides)

 

Eerste deel is geen zelfstandig naamwoord

Als het eerste deel van de samenstelling geen zelfstandig naamwoord is (maar bijvoorbeeld een werkwoord), schrijf je geen n:

  • brekebeen
  • spinnewiel (om te spinnen)
  • wiegelied (om te wiegen)
  • zonnebank (om te zonnen)
  • boordevol ('boorde' heeft een versterkende betekenis)
  • reuzehonger, reuzemop, reuze-idee, reuzeleuk ('reuze' versterkt het tweede woorddeel)
     
    maar:
  • reuzenorder, reuzenachtbaan, reuzenadelaar
    ('reuzen' = als een reus, geeft aan dat het tweede woorddeel relatief zeer groot is)
     

Afleidingen

Als het rechterdeel op zichzelf geen woord is, is het geen samenstelling, maar een afleiding. Bijvoorbeeld woorden op loos. Als het linkerdeel in het enkelvoud niet op een n eindigt, schrijf je geen n.

  • achteloos
  • argeloos
  • gedachteloos
  • genadeloos
  • grenzeloos (uitermate)
  • grenzeloos (zonder grenzen)
  • harteloos
  • kosteloos
  • lusteloos
  • nodeloos
  • nutteloos
  • roekeloos
  • schaamteloos
  • straffeloos
  • tandeloos
  • tomeloos
  • troosteloos
  • vormeloos
  • waardeloos (heel slecht)
  • waardeloos (zonder waarden)
  • wolkeloos
  • zedeloos
  • zorgeloos
  • zouteloos
     
    Als het linkerdeel in het enkelvoud op een n eindigt, schrijf wel een n:
  • gewetenloos
  • hersenloos
  • levenloos
  • meedogenloos
  • pijnloos
  • toonloos
  • wezenloos
  • zinloos



 Website van het Jaar 2019 - Stem nu!



Noordhoff Uitgevers


  

Beter Spellen  Beter Rekenen  NU Beter Engels  NU Beter Duits  NU Beter Frans  NU Beter Spaans  Beter Bijbel  Beter Afrikaans  Plus-Taaltest  Beter Bijbel  

© 2010 - Beter Spellen is een initiatief van

 Martin van Toll Producties